SERGİ NO. 1974 · KIBRIS BARIŞ HAREKÂTI
20 TEMMUZ ANMA ARŞİVİ

DİJİTAL TARİH & HAFIZA SERGİSİ

20 Temmuz 1974:
Barışın ve Garantörlüğün Tarihi

1960 Zürih ve Londra Antlaşmalarıyla kurulan anayasal dengenin 1963’te bozulmasının ardından geçen on bir yıl, 15 Temmuz 1974 darbesiyle kritik bir eşiğe ulaştı. Türkiye’nin garantörlük sorumluluğuyla başlattığı Kıbrıs Barış Harekâtı’nı belgeler ve kronoloji ışığında inceliyoruz.

Başlangıç Tarihi 20 Temmuz 1974 · 06:05
Geçen Süre 52 Yıl
Sonraki 20 Temmuz Hesaplanıyor...
Girne kıyısı ve Beşparmak Dağları gün doğumu tasviri
LEVHA I — Beşparmak Dağları ve Girne kıyı şeridi. 20 Temmuz 1974 sabahı hava indirme ve deniz çıkarma birliklerinin buluştuğu tarihî coğrafya.

BÖLÜM 01 · ETKİLEŞİMLİ KRONOLOJİ

Beş Evrede 1974 Süreci

1959 – 15 TEMMUZ 1974 Hukuki Zemin ve Kriz

Garantörlük Antlaşmalarından 15 Temmuz Darbesine

1959 Zürih ve Londra Antlaşmalarıyla Türkiye, Birleşik Krallık ve Yunanistan Kıbrıs Cumhuriyeti’nin garantörü oldu. 1963’ten itibaren Kıbrıs Türklerinin devlet yönetiminden dışlanması ve 11 yıl süren kuşatma koşullarının ardından, 15 Temmuz 1974’te Yunan cuntasının desteğiyle adada Enosis yanlısı bir darbe gerçekleştirildi.

  • 19 Şubat 1959: Londra Antlaşması ile üç devletin garantörlük statüsü tanımlandı.
  • 1963–1974: Kıbrıs Türk toplumu adanın yaklaşık %3’lük yerleşim alanlarına sıkıştı.
  • 15–19 Temmuz 1974: İngiltere’nin ortak müdahale teklifini reddetmesi üzerine Türkiye tek başına müdahale kararı aldı.
LEVHA II · MEKÂNSAL HAFIZA

Kuzey Kıbrıs Harekât Ekseni (Şematik)

GİRNE 20 Temmuz Çıkarma LEFKOŞA LEFKE MAĞUSA 20 Temmuz Girne–Lefkoşa köprübaşı · 14–16 Ağustos Lefke–Lefkoşa–Mağusa hattı
Tarihsel belgeler, harita pusulası ve arşiv masası
Arşiv ve belge inceleme masası temsili görseli

Sözlü Tarih ve Genç Kuşaklar

Birinci el tanıklıkların, dönemin gazete küpürlerinin ve coğrafi harekât hatlarının bütüncül bir zaman çizelgesinde sunulması; 1974’ün yalnızca bir tarih dersi başlığı değil, yaşayan bir toplumsal hafıza olarak aktarılmasını sağlar.

BÖLÜM 02 · KAYNAKÇA & ANMA

Başlıca Tarihsel Kaynaklar

  • YTB — Barışın Teminatı: Kıbrıs Barış Harekâtı (Tarihsel süreç, Cenevre Deklarasyonu ve kronoloji özeti)
  • Türkiye Muharip Gaziler Derneği (1. ve 2. Barış Harekâtı saha anlatımları ve gazi tanıklıkları)
  • 1959 Zürih ve Londra Antlaşmaları & BMGK 353 Sayılı Karar diplomatik belgeleri